ΤΟ ΒΗΜΑ - Κοινωνικός δαρβινισμός στα συντρίμμια του ελληνικού Τιτανικού...

Ο Τιτανικός ξεκίνησε το ταξίδι με αίσθημα αλαζονικής σιγουριάς, έχοντας υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές του απέναντι στα στοιχεία της Φύσης. Το παγόβουνο –του οποίου ούτε την κορυφή κατάφερε να διακρίνει- τον προσγείωσε απότομα σε μια πραγματικότητα που είτε δεν μπορούσε, είτε δεν ήθελε να δει... Ο μηχανικός Άντριους, που ανέλαβε να εκτιμήσει την κατάσταση, ήταν σαφής: Η εταιρεία, για προφανείς κερδοσκοπικούς λόγους, είχε εκδώσει περισσότερα εισιτήρια απ’ όσα προέβλεπαν οι διεθνείς κανονισμοί ασφαλείας. Έτσι, για να σωθεί το πλοίο απ’ το ναυάγιο και να προλάβει να φτάσει στη Νέα Υόρκη, θα έπρεπε τώρα να ριχτούν άμεσα στη θάλασσα 300 επιβάτες.

Ο κάπτεν Σμιθ βρέθηκε μπροστά σε ένα τεράστιο ηθικό ζήτημα: Με ποια κριτήρια θα επιλέγονταν αυτοί οι μελλοθάνατοι, τη στιγμή που όλοι όσοι επέβαιναν στο πλοίο είχαν πληρώσει κανονικά το εισιτήριό τους και βρίσκονταν καθ’ όλα νόμιμα στις θέσεις τους; Στο μεταξύ, το πλήρωμα ενός εμπορικού που έπλεε εκεί κοντά, αντιμετώπισε με μια δόση χαιρεκακίας την κατάσταση: «Άστους να πνιγούν όλοι! Μου ήθελαν και ταξιδάκι με πλοίο πολυτελείας, τη στιγμή που εμείς εδώ μπαρκάρουμε σήμερα στον σκυλοπνίχτη και δεν ξέρουμε αύριο τι μας ξημερώνει!»

Λίγες μέρες αργότερα, ο μεγαλομέτοχος της πλοιοκτήτριας εταιρείας Ουάιτ Σταρ, Μπρους Ισμέι –ο οποίος ταξίδευε με τον Τιτανικό και είχε, φυσικά, διασωθεί απ’ το ναυάγιο- έδινε άνετος και χαμογελαστός συνέντευξη τύπου στη Νέα Υόρκη. Έτσι όπως κάποιοι άλλοι σήμερα, σε κάποια ιστορική χώρα της Ευρώπης, εκπροσωπώντας τις δύο άκρες του αμαρτωλού μεταπολιτευτικού της πολιτικού διπόλου, δίνουν ανερυθρίαστα ομιλίες και συνεντεύξεις, και αύριο θα είναι και πάλι έτοιμοι να εκφωνήσουν ψεύτικους, χιλιοακουσμένους προεκλογικούς λόγους...

Δεν νομίζω ότι η παραπάνω αλληγορική αφήγηση χρήζει συμβολικής αποκωδικοποίησης! Θα σταθώ, όμως, ιδιαίτερα στην άγρια χαρά των ναυτικών του παραπλέοντος εμπορικού. Την πρωτοείδαμε όταν έγινε γνωστό ότι χιλιάδες «άχρηστων, διεφθαρμένων τεμπέληδων» που ευτύχησαν να απολαύσουν το προνόμιο της προσφοράς υπηρεσιών στον δημόσιο τομέα, επρόκειτο σύντομα να προστεθούν στις στρατιές των ανέργων. Το αφοπλιστικό ρητορικό ερώτημα «γιατί όχι κι αυτοί;» καθιστά κάθε περαιτέρω επιχειρηματολογία περιττή...

Τώρα που το κανιβαλιστικό μένος κατά των δημοσίων λειτουργών άρχισε να ξεθυμαίνει, οι κοινωνικοί εισαγγελείς βρίσκονται σε αναζήτηση νέων αποδιοπομπαίων τράγων για το ναυάγιο. Ο πήχης έχει πια σηκωθεί ψηλά, κι ο νέος στόχος είναι πολύ πιο φιλόδοξος: ούτε λίγο, ούτε πολύ, είναι το ίδιο το ελληνικό DNA!

Για παράδειγμα, ένα πρόσφατο άρθρο στο Βήμα, «Το πλάνο ζωής του μέσου Έλληνα» (http://www.tovima.gr/opinions/useropinions/article/?aid=448068), με χτύπησε σαν γροθιά στο στομάχι! Με απίστευτη σκληρότητα και διαπεραστικά σαρκαστικό ύφος, ο συγγραφέας απαξιώνει το σύνολο, σχεδόν, των Ελλήνων (πλην μιας μη-κατονομαζόμενης ελίτ «Αρίων» προικισμένων με επιχειρηματικό δαιμόνιο και ριψοκίνδυνο πνεύμα), με πρώτιστους στόχους τους νέους επιστήμονες (που είχαν την «αφροσύνη» να επιλέξουν να μορφωθούν κόντρα στις αμείλικτες πραγματικότητες της αγοράς εργασίας), αλλά και τους μικρο-επιχειρηματίες (που δεν είχαν τα εφόδια –οικονομικά και τεχνικά- να γίνουν εμπορικά μεγαθήρια, ούτε την πολυτέλεια να ρισκάρουν τα ρέστα τους σε ανασφαλείς επενδύσεις). Το συμπέρασμα προκύπτει αβίαστα: ένας τέτοιος λαός –πλην ολίγων εκλεκτών- αξίζει ν’ αφανιστεί!

Με δέος παρακολουθούμε, έτσι, την ελληνική κοινωνία να χάνει και τα τελευταία ψήγματα κοινωνικής αλληλεγγύης και ανθρωπιάς της και να μετατρέπεται σε έναν σκληρό «δαρβινικό» στίβο όπου κάποιοι με ευκολία καταδικάζουν κάποιους άλλους σε πνιγμό για να σωθεί, υποτίθεται, ο βυθιζόμενος Τιτανικός. Κι εγώ φέρνω μελαγχολικά στο νου το ζεύγος Στράους που, ακριβώς πριν έναν αιώνα, έμεινε αχώριστο πάνω στο καράβι ως το τραγικό τέλος του! Τώρα είναι ξεθωριασμένη ανάμνηση σε πολυκαιρισμένο λεύκωμα, μιας ιστορίας που έγινε θρύλος...

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Είναι ρατσιστική η «Ημέρα της Γυναίκας»;

Ξεκινώ με μια προσωπική δήλωση: Διαφωνώ απόλυτα με την επετειακή απόδοση τιμών σε ο,τιδήποτε είναι άξιο να τιμάται. Είναι σαν να λέμε, "μπορώ να σε αγνοώ 364 μέρες το χρόνο, αλλά για μία και μόνη μέρα θα θυμάμαι την ύπαρξή σου"! Δεν περιμένουμε την "Ημέρα της Μητέρας" για να δείξουμε σ' εκείνη την αγάπη μας... Δεν θυμόμαστε μόνο την "Ημέρα των Ζώων" πως κι αυτά έχουν δικαίωμα στην ανθρωπιά μας... Δεν περιμένουμε την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου για να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας στο πιο κοντινό μας πρόσωπο...

Πρόσφατα γιορτάσαμε την "Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας". Χωρίς την παραμικρή πρόθεση να υποτιμήσουμε τις ιστορικές αφετηρίες του θέματος, θα επικεντρωθούμε σε αυτή τούτη την ιδέα της επετείου, έξω από ιστορικές αναφορές. Αν λοιπόν οι ίδιες οι γυναίκες επέλεξαν να καθιερώσουν σε διαχρονική βάση μια τέτοια γιορτή, τότε μάλλον υποτιμούν τον εαυτό τους! Περνούν ένα πολύ επικίνδυνο γι' αυτές μήνυμα διαφορετικότητας που υπονομεύει το δικαίωμα στην ισότητα που χρόνια τώρα διεκδικούν. Αν πάλι η συντήρηση της επετείου είναι προϊόν ανδρικής έμπνευσης, τότε πρόκειται για έκφραση υποκρυπτόμενου φαλλοκρατισμού: "Σε τιμώ, κυρά μου, όπως τιμώ το σκύλο μου... Άντε, και τη φουκαριάρα τη μάνα μου!"

Θα μπορούσε ίσως κάποιος να διακρίνει στην περί ης ο λόγος επέτειο ένα σκοτεινότερο μήνυμα που συμπυκνώνεται στο ερώτημα: Είναι η «Ημέρα της Γυναίκας» μια ρατσιστική γιορτή; Φυσικά, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη, αφού εξαρτάται από την αντίληψη της έννοιας του «ρατσιστικού». Σε προηγούμενο άρθρο μας στο Βήμα (http://www.tovima.gr/opinions/useropinions/article/?aid=441671) είχαμε επιχειρήσει να θέσουμε τον ρατσισμό σε μια κατά το δυνατόν οικουμενική εννοιολογική βάση. Σύμφωνα με τον ορισμό που είχαμε δώσει, ρατσιστικός είναι κάθε διαχωρισμός σε βάρος μιας ομάδας ανθρώπων, μελών μιας κοινωνίας, με βάση ένα σύνολο κοινών χαρακτηριστικών τα οποία τα μέλη της ομάδας φέρουν ακούσια και τα οποία, αντικειμενικά, δεν επηρεάζουν την δυνατότητα συμμετοχής των μελών της ομάδας στις θεμελιώδεις λειτουργίες της κοινωνίας.

Στο βαθμό που ο παραπάνω ορισμός μπορεί να γίνει δεκτός, τόσο ο άντρας όσο και η γυναίκα θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι η "Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας" υποκρύπτει ίχνη ρατσιστικής διάκρισης:

(α) Ο άνδρας θα ισχυριστεί, και δικαίως, ότι υφίσταται διάκριση λόγω μιας μη-επιλεγμένης ιδιότητάς του (φύλο). Πράγματι, ποιος γνωρίζει την ύπαρξη, και αναλόγως τιμά την επέτειο, της (ούτως ή άλλως αμφιλεγόμενης, αλλά και χλευαζόμενης από μερίδα των γυναικών) «Παγκόσμιας Ημέρας του Άνδρα» (19 Νοεμβρίου), η οποία ανακηρύχτηκε επίσημα το 1999 με την στήριξη των Ηνωμένων Εθνών; (Ομολογώ πως ούτε ο γράφων το γνώριζε: το ανακάλυψα τυχαία στο Google!)

(β) Από την πλευρά της, η γυναίκα, αν και τιμώμενο φύλο, θα μπορούσε να αισθανθεί ότι η «Ημέρα της Γυναίκας» την αντιλαμβάνεται (λόγω μιας αντίστοιχης, μη-επιλεγμένης ιδιότητάς της) ως είδος του οποίου η σπουδαιότητα είναι διαπραγματεύσιμη (άρα εν δυνάμει αμφισβητήσιμη), αφού χρήζει ιδιαίτερης επετειακής μνείας και επιβεβαίωσης. Πρόκειται για μια οιονεί τιμητική διάκριση η οποία, στο βάθος της, ίσως παρεμφαίνει - τουλάχιστον απ’ την πλευρά των ανδρών - ενοχική προσπάθεια ηθικής ισοσκέλισης απέναντι σε κάτι που υφίσταται άδικη κι απαξιωτική μεταχείριση. Είναι μια περίπου de jure ανάδειξη της γυναίκας ως «ασθενούς φύλου»!

Αναζητώντας μια δημιουργική σύνθεση αξιών που θα έθετε την έννοια «άνθρωπος» υπεράνω βιολογικών διαχωρισμών, έβαλα στο ευρετήριο του Google τη φράση «παγκόσμια ημέρα ισότητας των φύλων». Παραιτήθηκα απ’ την προσπάθεια μετά τις πρώτες δέκα διαδικτυακές σελίδες! Ο επίμονος και με υπομονή προικισμένος αναγνώστης ας συνεχίσει, αν θέλει, την αναζήτηση... Προσωπικά, πάντως, πιστεύω ότι, για κάθε πλευρά, η ισότητα έχει αξία μόνο ως διεκδικούμενο αγαθό. Ως δεδομένη κι αυτονόητη συνθήκη, φοβάμαι πως λίγο θα ενδιέφερε κι ελάχιστα θα συγκινούσε οποιονδήποτε...

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Η πεταλούδα του Σεράγεβο

Σε πρωινή εκπομπή του στο ραδιόφωνο πριν πολλά χρόνια, ο αμίμητος Γιάννης Καλαμίτσης είχε θέσει στους ακροατές του ένα ιστορικό κουίζ: Σε ποια μεγάλη μάχη οι φαντάροι πήγαν στο μέτωπο με... ταξί! Ο μελετητής του «Μεγάλου Πολέμου» (όπως αποκλήθηκε ο Πρώτος Παγκόσμιος) δεν θα δυσκολευόταν να αναγνωρίσει τη Μάχη του Μάρνη (Σεπτέμβριος 1914), όπου τα Παρισινά ταξί επιστρατεύτηκαν για να μεταφέρουν ενισχύσεις στον Γαλλικό στρατό. Έτσι σώθηκε το Παρίσι, και η Γερμανία έχασε δια παντός την ευκαιρία να κερδίσει τον πόλεμο...

Ο Μεγάλος Πόλεμος ήταν γεμάτος κρίσιμα γεγονότα όπου η πλάστιγγα ισορροπούσε κυριολεκτικά στην κόψη του ξυραφιού. Αστάθμητοι παράγοντες έκριναν την έκβαση μιας μάχης που, αν το αποτέλεσμά της ήταν διαφορετικό, ο πόλεμος θα μπορούσε να πάρει εντελώς άλλη τροπή. Προσεκτικά εκπονημένα στρατιωτικά σχέδια (κυρίως των Γερμανών, όπως το σχέδιο Schlieffen) κατέρρεαν το ένα μετά το άλλο, και κάθε έννοια προβλεψιμότητας είχε χαθεί. Ο «γρήγορος» πόλεμος που θα διαρκούσε «μέχρι τα Χριστούγεννα» μετατράπηκε, έτσι, στο ανελέητο τετραετές σφαγείο των χαρακωμάτων...

Αν τα χαρακτηριστικά αυτού του πολέμου παραπέμπουν τον αναγνώστη στο «φαινόμενο της πεταλούδας» - κεντρική έννοια στη μαθηματική θεωρία του χάους - δεν κάνει λάθος! Σύμφωνα με αυτό το φαινόμενο, σε κάποια ασταθή ντετερμινιστικά συστήματα μια ελάχιστη διαφοροποίηση στο αίτιο μπορεί να προκαλέσει τεράστια απόκλιση στο αιτιατό. Έτσι, για παράδειγμα, το τίναγμα των φτερών μιας πεταλούδας στο Πεκίνο θα μπορούσε θεωρητικά να προκαλέσει, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, έναν ανεμοστρόβιλο στο Τέξας, ή να ματαιώσει έναν ανεμοστρόβιλο που επρόκειτο να συμβεί εκεί.

Η χαοτική αυτή συμπεριφορά (οι μαθηματικοί μιλούν για «ευαίσθητη εξάρτηση από τις αρχικές συνθήκες») είναι που κάνει τον καιρό τόσο απρόβλεπτο σε ορίζοντα χρόνου που ξεπερνά τις 6 μέρες (γελώ όταν, στην καρδιά του χειμώνα, ακούω κάποιους πρακτικούς «ειδικούς» στην τηλεόραση να μιλούν με βεβαιότητα για ένα επικείμενο καυτό καλοκαίρι!). Γενικά, η απουσία προβλεψιμότητας σε κατά τα άλλα ντετερμινιστικά συστήματα, συνιστά αυτό που στα μαθηματικά καλείται «χάος».

Στον Μεγάλο Πόλεμο, η μηχανή του χάους πήρε μπρος από την πρώτη κιόλας πιστολιά, όταν ο νεαρός Σέρβος εθνικιστής Gavrilo Princip δολοφόνησε τον Αρχιδούκα Franz Ferdinand και την σύζυγό του, Σοφία, στο Σεράγεβο στις 28 Ιουνίου 1914. Η «πεταλούδα» του πολέμου τίναξε τα φτερά της, ενεργοποιώντας ένα απίστευτο ντόμινο γεγονότων που παρόμοιο δεν έχει να επιδείξει η Ιστορία. Η μία μετά την άλλη οι Μεγάλες Δυνάμεις σύρονταν στη δίνη του πολέμου με τη δύναμη μιας νομοτέλειας που είχε μεθοδικά χτιστεί μέσα από ατέλειωτες ώρες μυστικής διπλωματίας, ακολουθώντας στρατηγικά πλάνα που, όπως πρόβλεπαν, θα οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια την κάθε μια τους στη «σίγουρη» νίκη!

Με την πολυτέλεια της εκ των υστέρων σοφίας, βέβαια, γνωρίζουμε τώρα τις ατέλειες όλων των στρατηγικών σχεδιασμών της εποχής, οι οποίοι δεν έλαβαν υπόψη μια σειρά παραμέτρων που, όσο κι αν τότε δεν φαίνονταν σημαντικές, αποδείχθηκαν εξόχως κρίσιμες στη συνέχεια. Η αλαζονεία των επιτελείων και η παθητικότητα των διπλωματών μπρος στην σχεδόν δικτατορική συμπεριφορά των στρατιωτικών, κόστισαν στην ανθρωπότητα την απώλεια μιας ολόκληρης γενιάς νέων ανθρώπων, θύματα του πιο παράλογου πολέμου που γνώρισε η Ιστορία.

Τα χαρακώματα έγιναν το σύμβολο της άσκοπης θυσίας, όπου χιλιάδες στρατιωτών διατάσσονταν κάθε φορά να εφορμήσουν ενάντια σε καλά οχυρωμένα πολυβόλα που εύκολα τους «θέριζαν», μόνο και μόνο για να ικανοποιηθεί ο εγωισμός κάποιων στρατηγών που βίωναν τον πόλεμο από την ασφάλεια των γραφείων τους αρκετά χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο. Στη δυτική Ευρώπη, ο αριθμός των θυμάτων (νεκροί και τραυματίες) ξεπέρασε κατά πολύ τον αντίστοιχο αριθμό κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο!

Η αστάθεια και η μη-προβλεψιμότητα έχουν κάνει πάλι την εμφάνισή τους στην Ευρώπη του 21ου αιώνα. Μόνο που τα πολυβόλα και το βαρύ πυροβολικό έχουν τώρα δώσει τη θέση τους στον κυνισμό των αγορών, ενώ η σκυτάλη της αλαζονείας πέρασε στα χέρια των διαχειριστών της εξουσίας, πολιτικής και οικονομικής. Όμως, όσο κι αν είναι πολύ μικρές για να γίνουν ορατές, οι πεταλούδες του χάους είναι πάντα εκεί, έτοιμες να τιμωρήσουν την υπερφίαλη βεβαιότητα των ισχυρών. Και οι σκελετοί κάποιων σχεδόν ξεχασμένων «λαϊκών» δικτατόρων, που οσμίζονται κοινωνικές εξεγέρσεις και γενικευμένη αναρχία, ετοιμάζονται ήδη να βγουν απ’ τα μπαούλα τους. Στη χώρα μας, μάλιστα, κάποιες (κοινοβουλευτικές!) δυνάμεις από καιρό τώρα διαγκωνίζονται για την πρωτοκαθεδρία στη γιορτή της υποδοχής...

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Γερνώντας πρόωρα στα 26: Από την επιστολή μιας δασκάλας...

Έφτασε τυχαία στα χέρια μου η επιστολή-απάντηση μιας δασκάλας σε Σχολική Σύμβουλο, με αφορμή το αίτημα που τέθηκε σε εκπαιδευτικούς για την καταγραφή επιμορφωτικών αναγκών τους. Το κείμενο –που κατά την άποψή μου είναι συγκλονιστικό- αποκαλύπτει τα αισθήματα βαθιάς απογοήτευσης που βιώνει ο λειτουργός της δημόσιας εκπαίδευσης, θύμα και αυτός της φοβερής οικονομικής κρίσης. Λόγω περιορισμένου χώρου, παρουσιάζω επιλεγμένα αποσπάσματα από την επιστολή...

Διαβάστε το άρθρο

ΤΟ ΒΗΜΑ - Η αξημέρωτη «Νύχτα των Κρυστάλλων» για τους δημόσιους λειτουργούς

Ένα πρωί πριν κάμποσα χρόνια είδα τον Μάικ, τον συνάδελφο των Αγγλικών, να κατεβαίνει κουτσαίνοντας τη σκάλα στη σχολή. Φαινόταν αναστατωμένος. Μου εξήγησε πως τον είχε ενοχλήσει ένας κακόγουστος αστεϊσμός ετέρου συναδέλφου, ο οποίος τον είχε συμβουλέψει να αντιμετωπίσει τον πόνο που τον ταλαιπωρούσε στο πόδι... κόβοντάς το! Βέβαια, ο κυνισμός αυτός έκρυβε μια κάποια δόση αυτονόητου: ο πλέον ριζικός και σίγουρος τρόπος αντιμετώπισης μιας παθογένειας είναι η ολική εξόντωση του οργανισμού που την φέρει!

Η παραπάνω λογική –χωρίς, μάλιστα, απαραίτητα να διέπεται από τις αγνές προθέσεις ενός έστω άκομψου χιούμορ- πολλές φορές ξεπερνά τα όρια της Ιατρικής και παρεισφρέει στην πολιτική σκέψη, οδηγώντας την –συχνά σκόπιμα και μεθοδευμένα- σε ανεδαφικές γενικεύσεις και λαϊκιστικές υπεραπλουστεύσεις. Και, όπως διδάσκει η Ιστορία, θύματα αυτής της πρακτικής μπορεί να πέσουν ακόμα και ολόκληρες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες, επιδέξια δαιμονοποιούμενες από την εξουσία, χρησιμοποιούνται ως αποδιοπομπαίοι τράγοι σε μια εθνική κρίση. Ποιος ξεχνάει, για παράδειγμα, ότι το ξέσπασμα της βίας των Γερμανών ναζιστών κατά του συνόλου των Εβραίων την διαβόητη «Νύχτα των Κρυστάλλων» (Kristallnacht) τον Νοέμβριο του 1938, είχε ως πρόφαση τη δολοφονία ενός αδιάφορου, για το καθεστώς, Γερμανού διπλωμάτη από έναν απελπισμένο Εβραίο στο Παρίσι!

Οι «Εβραίοι» του Ελληνικού Kristallnacht ονομάζονται δημόσιοι λειτουργοί. Από την αρχή της οικονομικής κρίσης στοχοποιήθηκαν ως οι αποκλειστικοί, περίπου, υπεύθυνοι για την κατάρρευση της χώρας. Η πολιτική νομιμοποίηση αυτού του κοινωνικού ρατσισμού έγινε εξ επισήμων χειλέων στις 7-9-2011, με μια αμετροεπή και αψυχολόγητη δήλωση του Υπουργού Υγείας Α. Λοβέρδου στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής, που σηματοδότησε μια ολομέτωπη επίθεση κατά του συνόλου των δημοσίων λειτουργών: «Το 1 εκατομμύριο υπάλληλοι που ταλαιπωρούν τα 10 εκατομμύρια με την βεβαιότητα ότι ο δημόσιος τομέας είναι ισόβιος, μας έφτασαν εδώ που μας έφτασαν. Τα 10 εκατομμύρια πληρώνουν το 1 εκατομμύριο.» Προφανώς ο κ. Υπουργός, ίσως υπό το κράτος στιγμιαίας σύγχυσης (για να αποφύγω να σκεφτώ πολιτικό δόλο) θεώρησε ότι ο υπερτροφικός δημόσιος τομέας ήταν προϊόν παρθενογένεσης κατά την οποία οι δημόσιοι λειτουργοί, με κάποιον μαγικό τρόπο, αυτοδιορίστηκαν! Προφανώς, επίσης, λησμόνησε τις διαχρονικές πελατειακές σχέσεις ανάμεσα σε κόμματα εξουσίας και πολίτες-ψηφοφόρους, όπως λησμόνησε και τα ονόματα των κομματικών σχηματισμών που διέπρεψαν στη δημιουργία τέτοιων σχέσεων!

Αυτό που επακολούθησε ήταν ένας ανηλεής κοινωνικός κανιβαλισμός εις βάρος όλων ανεξαιρέτως των εργαζομένων στο δημόσιο. Οχετοί ύβρεων εναντίον τους κατέκλυσαν το Διαδίκτυο, ενώ ένα ρεύμα χαιρεκακίας άρχισε να απλώνεται μόλις έγινε γνωστή η επικείμενη κατάργηση κρατικών θέσεων εργασίας και η αναπόφευκτη, πλέον, εξώθηση χιλιάδων ανθρώπων στην ανεργία. Το «κόλπο γκρόσο» της εξουσίας πέτυχε απόλυτα: πατώντας στις αδιαμφισβήτητες δυσλειτουργίες και τις εν γένει παθογένειες του δημόσιου τομέα (για τις οποίες, εν τούτοις, κυρίως υπεύθυνη ήταν η ίδια η εποπτεύουσα εξουσία), κατάφερε να στρέψει την οργή και το ανάθεμα της κοινωνίας στην κατεύθυνση μιας ολόκληρης κοινωνικής ομάδας, στην οποία αποδόθηκε η αποκλειστική ευθύνη για την οικονομική κατάρρευση. Το «κόλπο», βέβαια, ήταν βολικό και για την ίδια την κοινωνία, αφού θα μπορούσε έτσι να αποσβέσει μεγάλο μέρος και των δικών της ενοχών για τον χρόνιο εθισμό και τις υψηλές επιδόσεις της στο σπορ της φοροδιαφυγής –ενεργητικής ή παθητικής, το ίδιο κάνει!

Το γελοίο (όσο και δόλιο) του πράγματος δεν θ’ αργήσει να καταδειχθεί. Αν όντως οι δημόσιοι λειτουργοί ήταν το μείζον πρόβλημα, τούτο σημαίνει ότι ο ήδη συντελούμενος αποδεκατισμός τους θα είναι αρκετός για να οδηγήσει τη χώρα σε τροχιά σταθερότητας και οικονομικής ανάκαμψης, χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός πρόσθετων οδυνηρών μέτρων για τους πολίτες. Ο αρχιμάστορας και ο μεγαλογιατρός θα εξακολουθήσουν, έτσι, να μας κλείνουν πονηρά το μάτι τη στιγμή που θα εισπράττουν τις διόλου ευκαταφρόνητες αμοιβές τους, ενώ κι εμείς θα συνεχίσουμε να αναζητούμε τρόπους να αποκρύψουμε όσα εισοδήματα μπορούμε από την Εφορία. Εξάλλου, τι τα θέλει τα χρήματα το κράτος τώρα που δεν χρειάζεται πια να ταΐζει τόσους πολλούς «τεμπέληδες»;

Εγώ πάντως συμβούλεψα τον Μάικ να κλείσει τ’ αυτιά του στις κακοήθεις παραινέσεις των «φίλων», να πάρει μια ασπιρίνη και να ξεκουράσει το πόδι του σε ένα μαξιλάρι. Πράγματι, σε λίγες μέρες ήταν περδίκι! 

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Μποζόνια ή φερμιόνια; Τι είμαστε οι Ελληνες;

Από τα πρώτα πράγματα που εξηγούμε στους δευτεροετείς σπουδαστές μας στα πλαίσια των μαθημάτων της Κβαντικής Στατιστικής και της Κβαντικής Οπτικής στη Φυσική, είναι η διαφορά ανάμεσα στα «φερμιόνια» και τα «μποζόνια». Με πολύ απλά λόγια, τα στοιχειώδη σωμάτια της ύλης (π.χ., ηλεκτρόνια) είναι φερμιόνια, ενώ τα κβάντα της ακτινοβολίας (φωτόνια) ή, γενικότερα, των πεδίων που ευθύνονται για τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υλικών σωματίων, είναι μποζόνια.

Τα φερμιόνια έχουν την τάση να είναι «μοναχικά»: δύο όμοια φερμιόνια, σε ίδιες ακριβώς κβαντικές καταστάσεις (ίδια ενέργεια, στροφορμή, κλπ.) απαγορεύεται να βρίσκονται στο ίδιο κβαντικό σύστημα (άτομο, μόριο, κλπ.). Αντίθετα, τα μποζόνια είναι πολύ «κοινωνικά»: τους αρέσει να συναθροίζονται σε ομάδες όμοιων σωματίων με ίδιες κβαντικές ιδιότητες. Και μάλιστα, όσο πιο πολλά μαζεύονται, τόσο πιο πολλά «θέλουν» να μπουν στην παρέα!

Τα παραπάνω δεν είναι τυχαίες επιλογές της Φύσης: Αν τα ηλεκτρόνια, π.χ., ήταν μποζόνια, δεν θα υπήρχε η δομή του ατόμου όπως την ξέρουμε, και ολόκληρος ο κόσμος θα ήταν μια εξαιρετικά συμπυκνωμένη «νεκρή» μάζα. Από την άλλη, αν τα φωτόνια ήταν φερμιόνια, δεν θα έφταναν ποτέ στη Γη οι ηλιακές ακτίνες που μεταφέρουν το φως και τη ζέστη, απαραίτητα στοιχεία για τη ζωή. Στο χώρο των τεχνολογικών εφαρμογών, δεν θα είχαμε ποτέ ανακαλύψει το λέιζερ, το οποίο αποτελεί εξαιρετική περίπτωση υψηλής κβαντικής συμφωνίας. Συνεπής με την άποψη που θέλει την επιστήμη να είναι η άλλη όψη της παραφροσύνης (εξ ου και η φράση-κλισέ «τρελός επιστήμων»!), και με ήσυχη τη συνείδηση ότι δεν αρθρογραφώ στο Βήμα-Science, θέτω τώρα το καίριο ερώτημα:

Εμείς οι Έλληνες σε ποια από τις παραπάνω κβαντικές κατηγορίες σωματίων ανήκουμε; Ή, ακόμα βαθύτερα, σε ποια κατηγορία θα έπρεπε να ανήκουμε;

Το ερώτημα δεν είναι απλό, και η απάντηση είναι σύνθετη! Το κακό –και αυτό που μας οδήγησε στην καταστροφή- είναι πως, μέχρι σήμερα, λειτουργήσαμε ως έθνος με λογικές που αγνοούσαν την «κβαντική σοφία» της Φύσης. Με την κατάλληλη ενθάρρυνση από τον κομματικό καιροσκοπισμό, δεχθήκαμε ως φυσική την ιδέα πως δύο ή περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κατέχουν μια θέση που, υπό κανονικές συνθήκες, είναι προορισμένη για έναν μόνο εργαζόμενο. Αυτή η «μποζονική» λογική ευθύνεται για την υπερτροφική ανάπτυξη του δημόσιου τομέα, χάριν του όψιμου εξορθολογισμού του οποίου τη στιγμή αυτή χιλιάδες ανθρώπων οδηγούνται, ή πρόκειται να οδηγηθούν, στην ανεργία.

Από την άλλη, σε θέματα κοινωνικής αλληλεγγύης και εθνικής συνοχής, οι Έλληνες υπήρξαμε εγωκεντρικά «φερμιόνια»: Να βολευτώ εγώ, και άσε τους άλλους να πεθάνουν! Να κάνω εγώ τη δουλειά μου, και άσε τα κορόιδα να περιμένουν! Να διατηρήσει ή να επαυξήσει η δική μου συντεχνία τα κεκτημένα της, και άσε την εθνική οικονομία να καταστραφεί, και τους ηλίθιους (για να μην το πω αλλιώς) να περιμένουν σαν τα ζώα στις στάσεις των λεωφορείων, ή να πετούν στα σκουπίδια τα τρόφιμα που χάλασαν γιατί δεν είχε ρεύμα το ψυγείο!

Αυτό που απαιτείται τώρα –και ίσως να μην είναι αργά για την αντιστροφή της πορείας μας- είναι η υπέρβαση αυτού του εγωκεντρισμού που μολύνει το εθνικό μας DNA, αφήνοντας την ίδια τη Φύση να μας δείξει το δρόμο: «Φερμιόνια» όταν πρόκειται να αναλάβει ο καθένας μας τις δικές του ευθύνες! «Μποζόνια» όταν χρειάζεται να ομονοήσουμε, να επιδείξουμε αλληλεγγύη και να συνεργαστούμε για το καλό του συνόλου! Δεν ξέρω αν φτάσουμε ποτέ να γίνουμε μια πανίσχυρη ακτίνα λέιζερ... Σίγουρα, όμως, θα ξαναγίνουμε κάποτε μια ελπιδοφόρα ακτίνα φωτός!

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Άνθρωποι και σκουπίδια (ή, πώς να κάνετε χώρο στη βιβλιοθήκη σας)

Κάποτε αγόραζα βιβλία και μουσικά CD χωρίς να το πολυσκέφτομαι. Το ίδιο και DVD με κινηματογραφικά έργα. Αρκούσε και μόνο να δω σε κάποιο βιβλιοπωλείο μια κομψή απόδειξη σε ένα μαθηματικό θεώρημα, ή μια ενδιαφέρουσα ιδέα πάνω σε ένα φιλοσοφικό ή κοινωνιολογικό ζήτημα. Δεν προσπερνούσα ποτέ μία ακόμα ερμηνεία της ένατης συμφωνίας του Μάλερ, όπως και μια ταινία που μου είχε αρέσει κάποτε και ίσως θα ‘θελα να την ξαναδώ κάποια στιγμή στο μέλλον...

Χρόνο με το χρόνο, όμως, οι άγιες αυτές πνευματικές επενδύσεις άρχισαν να μειώνονται, και τώρα πια απαιτείται σκληρό παζάρι με την «τρόικα» του άλλου μισού εαυτού μου για να δοθεί έγκριση αγοράς βιβλίων ή δίσκων. Όχι, μην πάει ο νους σου, αγαπητέ αναγνώστη, μόνο στην οικονομική κρίση (όσο κι αν αυτή ρίχνει το δικό της δυσβάσταχτο βάρος στις αναστολές)! Απλά, γέμισαν ασφυκτικά οι βιβλιοθήκες του μικρού διαμερίσματος, όπως γέμισε και το έπιπλο που φιλοξενεί τα μουσικά CD. Το ίδιο και τα ντουλάπια και οι κασετίνες που αποθηκεύουν τα δημιουργήματα του ντόπιου και διεθνούς Χόλλυγουντ...

Ο κανόνας τώρα είναι απλός και απαράβατος: Κάθε νέο αντικείμενο (βιβλίο ή δίσκος) θα παίρνει τη θέση ενός παλιού, το οποίο αυτόματα θα μεταφέρεται εκτός σπιτιού, σε όποιο χώρο προσφέρεται να το φιλοξενήσει. Σκληρός κανόνας, θα μου πείτε! Το μόνο που με παρηγορεί είναι πως τα ίδια τα αντικείμενα, από τη φύση τους, δεν πονούν, σε αντίθεση με τον γράφοντα, που καλείται κάθε φορά να επιλέξει ποιο από τα αγαπημένα του πράγματα θα αναγκαστεί να στερηθεί...

Κάτι τέτοιες στιγμές, μια εφιαλτική σκέψη περνά απ’ το μυαλό μου: Αν το έφερνε ποτέ η κατάρα να βρεθώ στη θέση να κάνω επιλογές εκκαθάρισης όχι σε άψυχα αντικείμενα, αλλά σε ανθρώπους; Αν καλούμουν εγώ ν’ αποφασίσω ποιοι θα έπρεπε ξαφνικά να μείνουν χωρίς εργασία (το δεύτερο πιο πολύτιμο αγαθό μετά την υγεία); Αν ήταν αναγκαίο να στείλω οικογένειες ολόκληρες στην ανέχεια, ίσως και στην εξαθλίωση; Να καταδικάσω ανθρώπινες ψυχές στην ανασφάλεια και την αναξιοπρέπεια;

Όμως, η συνείδηση διαθέτει πανίσχυρους μηχανισμούς αυτοάμυνας και ηθικής θωράκισης! Η λύση είναι απλή: Θα κρατιόμουν σε απόσταση ασφαλείας από τους ανθρώπους που δεν θα με αφορούσαν, τόσο που να μη μπορώ να διακρίνω μια ανθρώπινη ύπαρξη ανάμεσα σε άψυχα αντικείμενα. Και -αν εξέλισσα ακόμα περισσότερο την τεχνική μου- ίσως ακόμα και ανάμεσα σε σκουπίδια!

Από δέκα εκατομμύρια τέτοια «σκουπίδια», κάποιοι καλοντυμένοι κύριοι από μακριά ορίζουν τώρα ποια θα είν’ αυτά που θα πάνε στην ανακύκλωση, στα πλαίσια του οικολογικού προγράμματος με την κωδική ονομασία «εξυπηρέτηση εξωτερικού χρέους». Και, κάπου πιο κοντά, ένας ερασιτέχνης χρονογράφος μέρες τώρα κοιτάζει αμήχανα το έπιπλο με τα CD, προσπαθώντας να πάρει μια κρίσιμη για το μέλλον τους απόφαση: πού στο καλό θα βολέψει το καινούργιο κουτί με το «Δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν»!

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Αθηναϊκές συνωμοσιολογίες!

Ο διάδρομος ήταν ακόμα σκοτεινός στις 7:30 το πρωί. Το μόνο φως που μαρτυρούσε ανθρώπινη παρουσία στο κτίριο ερχόταν, όπως πάντα, απ' το γραφείο του Αριστείδη. Τον βρήκα σκυμμένο στην οθόνη του PC του να μελετάει με προσοχή τα περιεχόμενα μιας πολύχρωμης ιστοσελίδας. Ήμουν σίγουρος πως βρισκόταν στα ίχνη μιας νέας παγκόσμιας συνωμοσίας!

Κατά κόσμον, ο Αριστείδης είναι καθηγητής θετικών επιστημών. Άνθρωπος σοβαρός και προσγειωμένος, που ζυγίζει προσεκτικά την πληροφορία πριν την μετατρέψει σε πεποίθηση. Στο περιθώριο, όμως, της επιστήμης στην οποία είναι επίσημα διαπιστευμένος, έχει εντρυφήσει και σε ένα άλλο γνωστικό αντικείμενο: είναι εξαίρετος ερασιτέχνης συνωμοσιολόγος! Δεν ήθελε και πολύ, λοιπόν, για να πάρει μπρος όταν άνοιξα συζήτηση για την κατάσταση προϊούσας υποβάθμισης που βιώνουμε στο κέντρο της Αθήνας.

Με κοίταξε μ' εκείνο το σκοτεινό βλέμμα - προανάκρουσμα στην ίντριγκα: "Δεν σε υποψιάζει αυτή η εγκατάλειψη του κέντρου της πόλης; Οι άνθρωποι αναγκάζονται να ζουν και να εργάζονται σε συνθήκες που συχνά είναι υγειονομικά απαράδεκτες, με τον συνεχή φόβο να πέσουν θύματα αδίστακτων εξαθλιωμένων αλλοδαπών που κανείς δεν φροντίζει να απομακρύνει, νιώθοντας τυχεροί -ιδίως οι ηλικιωμένοι- αν κατορθώσουν να γυρίσουν σπίτι τους σώοι μετά από μια έξοδο για ψώνια στη γειτονιά, ένα σπίτι που κι αυτό παύει σιγά-σιγά να αποτελεί καταφύγιο. Και, σαν να μη φτάνουν όλ’ αυτά, οι κάτοικοι και οι επιχειρηματίες του κέντρου βρίσκονται απροστάτευτοι στο έλεος περιθωριακών στοιχείων που, με κάθε ευκαιρία κοινωνικής διαμαρτυρίας, κατακαίουν τις περιουσίες τους και απειλούν τις ζωές τους!"

Άρχισα να μπαίνω στο νόημα, αλλά είπα να μην τον διακόψω: "Θα το έχεις ακούσει, φαντάζομαι, ότι όλο και περισσότεροι ιδιοκτήτες ακινήτων στο κέντρο πουλάνε τα σπίτια τους κοψοχρονιά και φεύγουν γι' αλλού." Τρόμαξα, γιατί κι εγώ ένα μικρό ακίνητο στο κέντρο έχω. Και πάλι, όμως, δεν μίλησα: "Θα δεις το όργιο κερδοσκοπίας μετά από μερικά χρόνια, όταν κάποιοι θα έχουν αποκτήσει για ένα κομμάτι ψωμί ολόκληρο το κέντρο, το οποίο δια μαγείας θα αναβαθμιστεί με την απομάκρυνση όλων των ενοχλητικών στοιχείων - δεν είναι δα και δύσκολο, το είδαμε στην περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων. Και, φυσικά, στην αναδομημένη και αναγεννημένη περιοχή, τα διαμερίσματα, τα καταστήματα και τα γραφεία θα κοστίζουν πανάκριβα!"

Έμεινα να κοιτώ τον Αριστείδη σαν ηλίθιος, κρατώντας μηχανικά το μισοφαγωμένο πρωινό μου κουλούρι που δεν θα είχα πια την ευκαιρία να αποσώσω, τουλάχιστον ως το πρώτο διάλειμμα... Το κουδούνι για την πρώτη ώρα χτυπούσε ήδη. Ο Αριστείδης έκλεισε τελετουργικά την οθόνη του PC και κλείδωσε το γραφείο του. Εγώ δεν είχα καν προλάβει ν’ ανοίξω το δικό μου. Τον ακολούθησα μηχανικά ως τα διδακτήρια. Μπαίνοντας στην αίθουσα, κρατούσα ακόμα το κουλούρι...

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Αγαπούλες, βγάλτε τις κουκούλες!

Το κύριο άρθρο του Βήματος της 13-2-2012 («Μπορούμε να προσβλέπουμε στο χάος;») εκφράζει την κοινή λογική, λέγοντας: «Οι κυριακάτικες εικόνες ταραχών, καταστροφής, φωτιάς και απόλυτου χάους είναι ενδεικτικές όσων θα επακολουθήσουν αν η Ελλάδα καταρρεύσει υπό το βάρος μιας άτακτης χρεοκοπίας. Όσα βιώσαμε την Κυριακή παραπέμπουν σε μέλλον ζοφερό, σε συνθήκες αντίστοιχες, αν όχι χειρότερες, εκείνων που επικράτησαν πριν από δέκα χρόνια στην Αργεντινή.» Ένα σατανικό μυαλό, τώρα, θα έμπαινε στον πειρασμό μιας δεύτερης ανάγνωσης που υπερβαίνει κατά πολύ τις προθέσεις του αρθρογράφου (ενδεχομένως και την ίδια την κοινή λογική): Τι απέδειξε για μία ακόμα φορά η δράση των γνωστών-αγνώστων (sic); Πως αυτό που ψηφίστηκε στη Βουλή των Ελλήνων, όσο επαχθές κι αν είναι για τους πολίτες της χώρας, δεν αποτελεί παρά το μη-χείρον, άρα το βέλτιστον! Αν έμπαινα στον πειρασμό της δίκης προθέσεων, θα αναρωτιόμουν αν αυτός, τελικά, ήταν ο αντικειμενικός σκοπός των «δημοκρατικών» και «προοδευτικών» δυνάμεων της κουκούλας...

Συνεχίζω με το Βήμα της 12-2-2012. Διαβάζοντας το άρθρο «Ο πολιτικός κόσμος καταδικάζει τα επεισόδια στην Αθήνα», βλέπουμε τις μάσκες να πέφτουν από τα πρόσωπα της Ελληνικής Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ, πρώτα, μιλάει για «προβοκάτορες κουκουλοφόρους» και για «ανενόχλητους παρακρατικούς (που) έκαψαν την Αθήνα». Δεν τον ακούσαμε να εκφράζει τις ίδιες απόψεις τον Δεκέμβριο του 2008, όταν οι ίδιοι «παρακρατικοί προβοκάτορες» κατέκαψαν και λεηλάτησαν την πόλη με αφορμή την δολοφονία Γρηγορόπουλου. Τότε ήταν απλώς «τα παιδιά» που, με την «αυθόρμητη» και «δικαιολογημένη» αντίδρασή τους, εξέφραζαν συνολικά την αντίθεσή τους στο «σάπιο» πολιτικό κατεστημένο (αυτονοήτως, του ΣΥΡΙΖΑ εξαιρουμένου!). Σε απόλυτη εναρμόνιση και με την εκ του (αλ-)τσαντιρίου προτροπή εθνικού γελωτοποιού προς «τα παιδιά» να «συνεχίσουν να είναι θυμωμένα»!

Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται και η ρητορεία του ΚΚΕ (με μόνη στιλιστική διαφορά την υπέρ το δέον χρήση της λέξης «λαός», σήμα κατατεθέν του συγκεκριμένου χώρου). Το κόμμα καταγγέλλει ότι «διάφοροι μηχανισμοί πυρπολούν κτίρια για να διαμορφωθεί το σκηνικό της καταστροφής που φέρνουν στο λαό» και ότι «ΜΑΤ και κουκουλοφόροι έδρασαν συντονισμένα ενάντια στις μεγαλειώδεις λαϊκές διαδηλώσεις για να τις διαλύσουν». Όταν τον Μάιο του 2010 οι ίδιοι κουκουλοφόροι έκαψαν σαν τα ποντίκια τρεις ανθρώπους ζωντανούς (συν ένα αγέννητο μωρό) μέσα στη Marfin, η κυρία Παπαρήγα αρκέστηκε να καταδικάσει γενικά και αόριστα –και μάλλον με μισή καρδιά- το περιστατικό (σαν να επρόκειτο για συνήθεις παράπλευρες απώλειες κατά τα άλλα θεμιτών επαναστατικών δράσεων), τονίζοντας ότι αυτό που κυρίως την ενδιέφερε ήταν η μη χρήση, από την τότε κυβέρνηση, του «τραγικού θανάτου τριών ανθρώπων» (για δολοφονία ούτε λέξη!) «ως άλλοθι για να βάλει το λαό στο γύψο»!

Η επαμφοτερίζουσα στάση της Αριστεράς απέναντι στις δυνάμεις του (δήθεν ακροαριστερού) παρακράτους αφήνει υπόνοιες πολιτικού καιροσκοπισμού. Στη μία περίπτωση, θεωρήθηκε ίσως κάποια στιγμή ότι ο χώρος θα μπορούσε να αποτελέσει μια υπολογίσιμη δεξαμενή ψήφων για ένα πρόσφατα ανανεωμένο αριστερό κόμμα. Στην άλλη περίπτωση, κάποιοι ίσως είδαν αυτές τις βίαιες κοινωνικές ομάδες σαν χρήσιμα εργαλεία στα πλαίσια ενός ουτοπικού οράματος μιας μελλοντικής «επανάστασης» που θα ανατρέψει όχι απλά το υπάρχον πολιτικό κατεστημένο, αλλά και το ίδιο το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας...

Αν τούτα αληθεύουν, πρόκειται πράγματι για ειρωνεία της πολιτικής: η δημοκρατία δέχεται φιλόξενα στον οίκο της πολιτικές δυνάμεις που τρέφονται από την υπονόμευσή της ή και απεργάζονται την καταστροφή της. Δυνάμεις που, ενίοτε, προσφέρουν ακόμα και πολιτική κάλυψη σε βίαιες αντικοινωνικές μειοψηφίες οι οποίες, όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα, μετέρχονται μεθόδων που ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες των κοινών εκβιαστών και των «νονών» της νύχτας!

ΤΟ ΒΗΜΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ - Για την επέτειο του θανάτου ενός Γερμανού φιλέλληνα

«Οι ανταποκρίσεις των εφημερίδων και των περιοδικών από τον αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία, μου είχαν προξενήσει φοβερή συγκίνηση. Έτσι, η αγάπη μου για την Ελλάδα, που αργότερα μετατράπηκε σε ενθουσιασμό για τη μυθολογία και την ιστορία της αρχαιότητάς της, πήγασε από το ζωηρό και επώδυνο ενδιαφέρον μου για τα γεγονότα του παρόντος. Στα κατοπινά χρόνια, η ιστορία των αγώνων των Ελλήνων κατά των Περσών μού έφερνε πάντα στο νου τη σύγχρονη επανάσταση κατά των Τούρκων.»

Απόσπασμα από την αυτοβιογραφία(*) ενός μεγάλου Γερμανού καλλιτέχνη και φιλέλληνα, που έκανε σκοπό της καλλιτεχνικής του δημιουργίας την αναβίωση του αρχαίου Ελληνικού Δράματος μέσω του Λυρικού Θεάτρου. Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ γεννήθηκε στη Λειψία το 1813 και πέθανε στις 13 Φεβρουαρίου 1883 στη Βενετία. Μετά απ’ αυτόν, τίποτα στην όπερα –αλλά ίσως και στην Τέχνη γενικότερα- δεν ήταν ίδιο! Έκανε πράξη το όραμά του να συνενώσει όλες τις τέχνες (ποίηση, μουσική, εικαστικές τέχνες...) σε μία ενιαία Τέχνη που θα εμπεριείχε κάθε δυνατή έκφανση του ωραίου. Σε ό,τι αφορά την όπερα (ορθότερα, «μουσικό δράμα»), αναβάθμισε τον ρόλο της ορχήστρας από απλά συνοδευτικό και υποδηλωτικό του ρυθμού (νοοτροπία απ’ την οποία, δυστυχώς, δεν ξέφυγε ούτε ο μεγάλος Βέρντι!) σε ρόλο αληθινού φιλοσοφικού σχολιαστή τού επί σκηνής παριστώμενου δράματος, ανάλογου με τον χορό στο αρχαίο Ελληνικό θέατρο.

Η υστεροφημία του αμαυρώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επειδή ένας παράφρων δικτάτορας έτυχε να συμπαθεί, σε βαθμό ψύχωσης, τη μουσική του! Για τον ίδιο λόγο αποδόθηκε, όψιμα, μεγαλύτερη του δέοντος σημασία στον «αντισημιτισμό» του Βάγκνερ. Στην πραγματικότητα, η καταραμένη αυτή ετικέτα που τον καταδιώκει ακόμα, βασίζεται κατά κύριο λόγο σε ένα γελοίο δοκίμιο («Ο Ιουδαϊσμός στη Μουσική») που έγραψε για να εκφράσει το σύμπλεγμα που τον διακατείχε έναντι της καλλιτεχνικής επιτυχίας μεγάλων Εβραίων συνθετών της εποχής, όπως ο Μέντελσον και ο Μέγιερμπερ. Όμως, στον κύκλο του Βάγκνερ θα μπορούσε κανείς να διακρίνει πολλούς Εβραίους φίλους και συνεργάτες, ενώ ο ίδιος ουδέποτε δέχθηκε να προσυπογράψει αντισημιτικές διακηρύξεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι ανέθεσε τη διεύθυνση της τελευταίας –και κορυφαίας- όπεράς του, Πάρσιφαλ, στον νέο και ταλαντούχο Χέρμαν Λεβί, με τον οποίο ανέπτυξε στενή προσωπική φιλία, παρά την λυσσώδη αντίδραση των αντισημιτικών κύκλων της εποχής (και, ενδεχομένως, την μη-εκφρασμένη αντίθεση και της ίδιας του της συζύγου, της Κόζιμα Λιστ!).

Για να κλείσουμε όπως ξεκινήσαμε, αυτό που εντυπωσιάζει ιδιαίτερα είναι το γεγονός ότι, σε αντίθεση με πολλούς άλλους φιλέλληνες που αγάπησαν την Ελλάδα κυρίως (αν όχι αποκλειστικά) λόγω θαυμασμού για την αρχαιότητά της, ο Βάγκνερ (όπως φαίνεται καθαρά στην αυτοβιογραφία του) στράφηκε στη μελέτη της κλασικής Ελλάδας έχοντας ως αφετηριακό ερέθισμα τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες του σύγχρονού του Ελληνισμού. Για τον Βάγκνερ, η Ελλάδα αποτελούσε μία ενιαία ιδέα και μια πολιτιστική αξία με απόλυτη ιστορική συνέχεια. Δυστυχώς, τον πρόδωσαν οι κατοπινές γενιές των Ελλήνων... Και τον προδίδουν ακόμα οι κατοπινές γενιές των Γερμανών!

(*) Richard Wagner, “My Life” (Αγγλική Έκδοση, Cambridge University Press, 1983). (Η μετάφραση του αποσπάσματος έγινε από τον γράφοντα.)

ΤΟ ΒΗΜΑ