Ένα μεταφυσικό ερώτημα στον Δημήτρη Λιαντίνη

                  

Χαιρόμαστε στ' αλήθεια σε μία κηδεία; Ένα ερώτημα που θα θέλαμε να είχαμε θέσει στον Δ. Λιαντίνη αν είχαμε παρευρεθεί στην ιστορικότερη διάλεξή του.

Γράφει ο Κώστας Παπαχρήστου

Σε παλιότερο άρθρο είχαμε επιχειρήσει μία κριτική παρουσίαση της ιστορικής διάλεξης του Δημήτρη Λιαντίνη τον Μάρτιο του 1997, με θέμα «Η Φιλοσοφική Θεώρηση του Θανάτου». Μεταξύ άλλων, σταθήκαμε με αίσθημα σκεπτικισμού απέναντι στην υιοθέτηση, εκ μέρους του Λιαντίνη, της Φροϋδικής ψυχαναλυτικής άποψης σύμφωνα με την οποία βιώνουμε ένα αίσθημα κατάφασης  (ένα βαθιά κρυμμένο «αίσθημα χαράς») σε μία κηδεία – ακόμα και αυτήν ενός προσφιλούς προσώπου – υπό το κράτος της ανακούφισης που προκαλεί η συνειδητότητα ότι εμείς είμαστε ζωντανοί.

Μετά από αρκετόν καιρό συνειδητοποίησα ότι το άρθρο εκείνο δεν στάθηκε όσο θα 'πρεπε σε αυτήν ακριβώς την τοποθέτηση του Λιαντίνη σχετικά με το πένθος, το οποίο φαίνεται να προβάλλεται νοθευμένο - ως έναν βαθμό τουλάχιστον - με ένα αίσθημα αυτοσυντηρητικής ικανοποίησης. Το αναλυτικό αυτό κενό επιχειρεί να καλύψει το παρόν σημείωμα, το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως συμπλήρωμα του εκτενέστερου κειμένου για την διάλεξη του 1997.

Οφείλω να ομολογήσω ότι οι πενιχρές γνώσεις μου σε ό,τι αφορά την ψυχανάλυση και τον κόσμο του ασυνείδητου δεν μου επιτρέπουν να αμφισβητήσω, σε επιστημονική βάση, τη θέση που διατύπωσε ο Λιαντίνης σχετικά με την «βαθιά κρυμμένη χαρά ενώπιον του αλλότριου θανάτου». Το μόνο που μου επιτρέπεται να κάνω είναι να εξηγήσω, σε επίπεδο ανθρώπινης λογικής και μόνο, γιατί η ιδέα αυτή, αν εκφραστεί ως δόγμα με καθολική ισχύ, δημιουργεί στον μη-ειδικό ένα αίσθημα βαθιάς αμφιβολίας για την απόλυτη εγκυρότητά της. Και γιατί, μιλώντας προσωπικά, με κάνει να επαναστατώ...

Η απεικόνιση ενός αλλότριου θανάτου στον αυτοσυντηρητικό πυρήνα της ανθρώπινης συνειδητότητας είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο ψυχικό φαινόμενο. Ανάλογα με την περίπτωση, θα μπορούσαμε να κατατάξουμε την απεικόνιση αυτή σε διάφορες κατηγορίες, πλέον ευδιάκριτες των οποίων είναι οι εξής πέντε:

1. Αδιάφορη: Ο αλλότριος θάνατος δεν ενεργοποιεί τα αυτοσυντηρητικά μας ανακλαστικά. Είναι ο θάνατος κάποιου μακρινού «ξένου» που δεν επηρεάζει τη ζωή και δεν κινητοποιεί την συνείδησή μας. Ίσως και να αποτελεί θέαμα στο βραδινό δελτίο ειδήσεων στην τηλεόρασή μας... Η στάση αυτή εκφράζεται με το ρητορικό ερώτημα: «Λυπηρό μεν, αλλά σε τι με αφορά;»

2. Υπεροπτική: Ξεκινά από την αντίληψη ότι, βάσει ενός προσωπικού μας αξιακού συστήματος, δικαιούμαστε να μείνουμε στη ζωή περισσότερο από κάποιους άλλους που είναι, υποτίθεται, «λιγότερο καλοί», «λιγότερο προικισμένοι» ή «λιγότερο χρήσιμοι» σε σχέση με εμάς. Τα παραδείγματα αφθονούν στην καθημερινή ζωή, έτσι που κάθε σχετική παράθεση εδώ περιττεύει.

3. Διαζευκτική: Κωδικοποιείται με φράσεις όπως «ή αυτός, ή εγώ», «αν αυτός, τότε όχι εγώ» (το γνωστό «ο θάνατός σου, η ζωή μου!»). Κλασικό παράδειγμα, η περίπτωση του στρατιώτη την ώρα της μάχης. Συχνά, το ηθικό του στρατιώτη ανυψώνεται με ρητορείες περί ηθικής ανωτερότητάς του σε σχέση με τον αντίπαλο (στην περίπτωση των Ναζί, μάλιστα, υπήρχε επιπρόσθετα και η πεποίθηση της φυλετικής ανωτερότητας). Έτσι, η διαζευκτική στάση μπορεί να συνυπάρχει με – και να ενισχύεται από – την υπεροπτική.

4. Συνειρμική: Περιγράφεται με το ρητορικό ερώτημα: «αν αυτός, γιατί όχι κι εγώ;» και εκφράζει, μέσω ενός μηχανισμού υποκατάστασης του «εγώ» με το «αυτός», τον φόβο μπροστά στο παράδειγμα του θανάτου. «Άραγε, πότε θάρθει κι η σειρά μου;», ακούμε συχνά να λέγεται.

5. Συζευκτική: Κωδικοποιείται με τη φράση: «αν αυτός, τότε κι εγώ», που απεικονίζει μία σχέση υπαρξιακής εξάρτησης (όχι απαραίτητα αμφίδρομη). Είναι η τραγικότερη από τις πέντε κατηγορίες και απαντάται κυρίως σε περιπτώσεις απώλειας προσφιλούς προσώπου, όταν αυτός που μένει πίσω χάνει πλέον κάθε επιθυμία για ζωή. (Έχω προσωπικά παραδείγματα, τόσο στον οικογενειακό όσο και στον ευρύτερο κοινωνικό μου χώρο. Αλησμόνητη θα μου μείνει και η τραγική φιγούρα ενός γνωστού ηθοποιού σε ένα νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν η σύζυγός του. «Έφυγε» λίγο καιρό μετά από εκείνη...)

Η τελευταία αυτή κατηγορία, ιδιαίτερα, είναι που με κάνει να στέκομαι αμήχανος ακούγοντας την ακαδημαϊκή τοποθέτηση του καθηγητή Λιαντίνη περί αισθήματος κατάφασης μπροστά στον θάνατο του συνανθρώπου. Μία θέση που, κατά τη γνώμη μου, δεν θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως δόγμα με γενική και απόλυτη ισχύ, χωρίς να επιδέχεται περιπτωσιολογική εξέταση. Και, ασφαλώς, το να επικαλείται κάποιος τον Φρόιντ δεν τον απαλλάσσει από την ευθύνη των λόγων του, όταν αυτοί δείχνουν να εκφράζουν παράλληλα και προσωπικές του θέσεις.

Όπως προσωπική, νομίζω, ήταν κατά βάθος και η όλη προσέγγιση του θέματος του θανάτου από τον σπουδαίο ρήτορα. Για τον λόγο αυτό, ας κρατήσουμε από την ιστορική ομιλία του τον πλούτο της πληροφορίας και την ωραιότητα των λόγων, κι ας αναζητήσει ο καθένας για τον εαυτό του τις δικές του απαντήσεις στα μεγάλα μεταφυσικά ζητήματα.

Ο Λιαντίνης απάντησε στα ζητήματα αυτά στην πράξη. Και γνωρίζουμε πώς...

KLIK

Και όμως, υπάρχει «θεσμικός» τρόπος αλλαγής του εκλογικού νόμου!

Θέλοντας να παραμείνει «θεσμικός», ο πρωθυπουργός διστάζει να προβεί σε αλλαγή του εκλογικού νόμου με σκοπό την αποφυγή ακυβερνησίας. Όμως υπάρχει κάποιος άλλος που, αν θέλει να θεωρείται σοβαρός, πρέπει πρώτος εκείνος να το ζητήσει!

Γράφει ο Κώστας Παπαχρήστου

Καθώς πλησιάζουμε στις εκλογές, το φάσμα αλλεπάλληλων εκλογικών διαδικασιών και παρατεταμένης ακυβερνησίας - με ό,τι δυσοίωνο αυτή συνεπάγεται - πλανάται έντονα πάνω από τη χώρα. Με κυρίως υπεύθυνο το προκατασκευασμένο αδιέξοδο που υπόσχεται η δογματική αυτο-δέσμευση της αξιωματικής αντιπολίτευσης περί μη μετεκλογικής συνεργασίας με το νυν κυβερνών κόμμα, το οποίο, σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις, αναμένεται να έχει την σχετική πλειοψηφία στο εκλογικό αποτέλεσμα.

Είναι πλέον εμφανές ότι το μόνο που θα εξασφαλίσει κυβερνησιμότητα στη χώρα είναι η ανάδειξη αυτοδύναμης κυβέρνησης, πράγμα όμως εξαιρετικά δύσκολο με βάση τον υπάρχοντα εκλογικό νόμο. Από την άλλη, η αλλαγή του εκλογικού νόμου έτσι ώστε να ενισχύεται ακόμα περισσότερο το πρώτο κόμμα, αν και αποτελεί αναμφισβήτητο δικαίωμα της κυβέρνησης (δεν θα είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που θα συμβεί κάτι τέτοιο στην πρόσφατη ιστορία της χώρας) προσκρούει στον δισταγμό του πρωθυπουργού μπροστά στο ενδεχόμενο (ή μάλλον, τη βεβαιότητα) να κατηγορηθεί από μέρος της αντιπολίτευσης για «θεσμική εκτροπή» προς όφελος του κόμματός του.

Εν τούτοις, υπάρχει στρατηγικός τρόπος παράκαμψης του οιονεί θεσμικού κωλύματος του πρωθυπουργού. Τον τρόπο αυτό καθιστά εφικτό η αυτο-παγίδευση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε μία στεντορεία τη φωνή εκφρασμένη πεποίθηση ότι το κόμμα του έχει τη δυνατότητα να πρωτεύσει στις εκλογές. Αυτό λύνει τα χέρια του πρωθυπουργού στο να θέσει ζήτημα αλλαγής εκλογικού νόμου, «ρίχνοντας το γάντι» στον βασικό αντίπαλό του:

– Αφού πιστεύετε ότι μπορείτε να νικήσετε στις εκλογές, ζητήστε τώρα αναθεώρηση του εκλογικού νόμου προς όφελος του πρώτου κόμματος, έτσι ώστε να ενισχυθούν οι πιθανότητες να κυβερνήσετε αυτοδύναμα. Το δικό μας κόμμα θα υπερψηφίσει την πρότασή σας!

Η μόνη πολιτικά αξιοπρεπής ανταπόκριση του αρχηγού της αντιπολίτευσης θα είναι να «σηκώσει το γάντι» αποδεχόμενος εκών-άκων την πρόκληση. Αντίθετα, κάθε απόπειρα υπεκφυγής εκ μέρους του, πασπαλισμένη με «οργίλες» (ως συνήθως) ρητορικές πομφόλυγες, θα αποκαλύψει υποκρισία και, τελικά, ηττοπάθεια. Κι αυτό είναι δυνατό να αποβεί πολιτικά επιζήμιο για τον ίδιο και το κόμμα του.

Βέβαια, στην Ελλάδα ζούμε όπου οι διακηρύξεις είναι φτηνές και, όταν τις διαψεύδει η ίδια η πραγματικότητα, εύκολα συγχωρούνται. Τη στιγμή αυτή, ακόμα και κόμματα που μπαίνουν - δεν μπαίνουν στη Βουλή με βάση τις δημοσκοπήσεις, δηλώνουν ότι έχουν στόχο τη νίκη στις επόμενες εκλογές! Ποιος θα πάρει, λοιπόν, στα σοβαρά τον μονίμως θυμωμένο αρχηγό της λεγόμενης «προοδευτικής» παράταξης, η οποία βλέπει την δημοσκοπική κορυφή με τα κιάλια, όταν αυτός δηλώνει σιγουριά για τη νίκη του;

Θα ήταν ενδιαφέρον, εν τούτοις, έστω και εν είδει πολιτικής φάρσας, να δείξει ο πρωθυπουργός ότι αποδίδει πολιτικό βάρος στις διακηρυγμένες βεβαιότητες του βασικού του αντιπάλου. Και να πετάξει το «γάντι» της αναθεώρησης του εκλογικού νόμου.

Για να δούμε, τελικά, αν η λέξη «τσάμπα» έχει ή δεν έχει θέση μπροστά από τη λέξη «μάγκας»...

KLIK

Πρέπει, τελικά, να κυκλοφορούν ηλεκτρικά πατίνια στην πόλη;

Τα ηλεκτρικά πατίνια δεν μπορούν να σκοτώσουν μόνο τα παιδιά που τα οδηγούν, αλλά και κάποιους που περπατούν αμέριμνοι. Γι' αυτούς, όμως, σπάνια μιλά κανείς...

Γράφει ο Κώστας Παπαχρήστου

Μακραίνει συνεχώς ο θλιβερός κατάλογος ατυχημάτων (κάποιες φορές, δυστυχώς, με τραγική κατάληξη) με θύματα ανηλίκους που οδηγούν ηλεκτρικά πατίνια σε δρόμους και με τρόπους που δεν πρέπει. Και, αν τα ίδια τα θύματα - εξ ορισμού και για προφανείς λόγους - φέρουν τη μικρότερη ευθύνη για τα ατυχήματα, τεράστια είναι η ευθύνη των ενηλίκων που προμηθεύουν ένα εν δυνάμει "φονικό όπλο" σε παιδιά που δεν έχουν ακόμα αναπτύξει επαρκώς το αίσθημα του κινδύνου και τη λογική της αυτοπροστασίας.

Όμως, όσο και αν μας συγκλονίζει η ιδέα ενός ατυχήματος με θύμα ένα παιδί, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι ο δημόσιος λόγος με θέμα τα πατίνια είναι, σε μεγάλο βαθμό, μονόπλευρος. Γιατί, το θύμα ενός ατυχήματος που εμπλέκει ηλεκτρικό πατίνι δεν είναι πάντα (ή, δεν είναι μόνο) το άτομο που οδηγεί το πατίνι. Και, δυστυχώς, σε πολλές χώρες (μεταξύ τους η Ελλάδα) έχουν καταγραφεί τραυματισμοί - ακόμα και δυστυχήματα - με θύματα πεζούς που είχαν την ατυχία να συναπαντηθούν με την απρόσεκτη πορεία ενός πατινιού...

Δύο αθηναϊκοί πεζόδρομοι στις περιφέρειες Ακρόπολης και Φιλοπάππου, η Διονυσίου Αρεοπαγίτου και η συνέχειά της, η Αποστόλου Παύλου, προσφέρονται για μία από τις ωραιότερες βόλτες στην πόλη. Ή, τουλάχιστον, αυτό ίσχυε μέχρι την εμφάνιση των ηλεκτρικών πατινιών (και των ποδηλάτων, θα πρόσθετα, αλλά αυτό είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία...).

Βαδίζοντας αμέριμνα στον (κατ' ευφημισμόν) πεζόδρομο και χαζεύοντας ή φωτογραφίζοντας τα αξιοθέατα της περιοχής, ο πεζός αντιλαμβάνεται ξαφνικά να τον προσπερνά αθόρυβα σε απόσταση αναπνοής και κινούμενο σαν σαΐτα ένα δίτροχο που το οδηγεί χαρούμενα (και ανεύθυνα) κάποιο παιδί. Και σκέφτεται με τρόμο τι θα μπορούσε να του είχε συμβεί έτσι και είχε την ατυχία να παραπατήσει ή να σκύψει για να πιάσει κάτι που του πήρε ο αέρας, την κρίσιμη στιγμή της προσπέρασης.

Ακόμα χειρότερα, μπορεί κάποιος να δει αυτά τα διαβολικά δίτροχα να κάνουν "σλάλομ" με ιλιγγιώδεις ταχύτητες ανάμεσα σε πεζούς (μικρών παιδιών περιλαμβανομένων) που είχαν την ατυχή έμπνευση να κάνουν μια βόλτα γύρω από την Ακρόπολη.

Το πατίνι, όμως, δεν αποτελεί πρόβλημα μόνο όταν κινείται, αλλά και όταν (λέμε τώρα) είναι "παρκαρισμένο". Που σημαίνει, ξαπλωμένο φαρδύ-πλατύ κατά μήκος του πεζοδρομίου και φράζοντας σχεδόν απόλυτα το πέρασμα των πεζών, οι οποίοι έτσι είναι αναγκασμένοι να κατέβουν στον δρόμο για να το αποφύγουν (μία κίνηση με σχετικό ρίσκο όταν υπάρχει έντονη κυκλοφορία αυτοκινήτων, πόσο μάλλον αν πρόκειται για ανθρώπους με κινητικά προβλήματα ή μητέρες με καρότσια).

Το ηλεκτρικό πατίνι δεν είναι παιδικό ποδήλατο, ούτε παιδικό καρότσι. Είναι ηλεκτροκίνητο όχημα και η κίνησή του υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς. Ειδικά, στους πεζοδρόμους η ταχύτητά του δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 6 χιλιόμετρα την ώρα (ταχύτητα γρήγορης βάδισης). Μάλιστα, σε ορισμένες περιοχές της Αθήνας, μεταξύ των οποίων όλη η περιοχή γύρω από την Ακρόπολη, υπάρχει πλήρης απαγόρευση κυκλοφορίας και στάθμευσης για τα ηλεκτρικά πατίνια. Επί πλέον, απαγορεύεται η κίνησή τους πάνω σε πεζοδρόμια.

Σε ό,τι αφορά το παρκάρισμα ηλεκτρικών πατινιών στα πεζοδρόμια, θα πρέπει να γίνεται με τρόπο που να μην εμποδίζει την κυκλοφορία των πεζών.

Πόσο τηρούνται αυτοί οι κανόνες και, κυρίως, πόσο ελέγχεται η τήρησή τους από τις αρμόδιες αρχές; Χθες μόλις είδα πατίνια στον (απαγορευμένο, υποτίθεται) περιφερειακό της Ακρόπολης να περνούν ανέμελα μπροστά από αστυνομικούς που ήταν σταθμευμένοι εκεί. Όσο για την κανονικότητα στο παρκάρισμα πάνω στα πεζοδρόμια, μία βόλτα στο Κουκάκι (το αναφέρω ενδεικτικά) θα απαντούσε στο ερώτημα...

Εν κατακλείδι: Τα ηλεκτρικά πατίνια αποτελούν μάστιγα για την κοινωνία και πρέπει να αποσυρθούν οριστικά από τους δρόμους και τα πεζοδρόμια της πόλης (της κάθε πόλης!). Για να μην κινδυνεύουν παιδιά που τα οδηγούν, αλλά και αθώοι διαβάτες που βρίσκονται στον δρόμο τους. Κι ας δυσαρεστηθεί, επιτέλους, η πιτσιρικαρία επειδή θα στερηθεί ένα "παιχνίδι" που, στην πραγματικότητα, είναι φονικό όργανο. Το οποίο, βέβαια, αποτελεί "ευγενική χορηγία" ενηλίκων...

KLIK