Μία πολυπολιτισμικότητα που χτίζεται χωρίς αναγκαίες προϋποθέσεις μπορεί να αποδειχθεί νάρκη στα θεμέλια μιας σύγχρονης φιλελεύθερης κοινωνίας. Και χωρά συζήτηση η «προοδευτική» άποψη ότι η πολυπολιτισμικότητα αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό της δημοκρατίας...
Γράφει ο Κώστας Παπαχρήστου
Στο πνεύμα του «προοδευτισμού» της εποχής, είχα ακούσει πριν μερικά χρόνια στο Τρίτο Πρόγραμμα της κρατικής ραδιοφωνίας μία εκπομπή όπου ένας «ανοιχτόμυαλος» – κατά τον παρουσιαστή – καθηγητής πανεπιστημίου επιχείρησε με πάθος μέγα (και, νομίζω, κάποιον υπεμφαινόμενο σαρκασμό) να αποδομήσει κάθε ιδέα ιστορικής και πολιτιστικής συνέχειας ανάμεσα στην κλασική αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα. Σε κάποια σημεία του λόγου του, μάλιστα, είχε αφήσει περίπου να εννοηθεί ότι οι θεωρήσεις περί συνέχειας εκφράζουν σήμερα κατά κύριο λόγο τους εγχώριους νεο-ναζί. Ή, στην καλύτερη περίπτωση, μερικούς αφελείς εθνικιστές.
Δεν αποτέλεσε έκπληξη, βέβαια, ότι στο τέλος αποκάλυψε το όραμά του για τον βαθμιαίο μετασχηματισμό της χώρας σε μία πολυπολιτισμική κοινωνία. Φυσικά, οι προϋποθέσεις του μετασχηματισμού αυτού δεν αναφέρθηκαν καν, ούτε φάνηκε να απασχολούν ιδιαίτερα τον ακαδημαϊκό. Αυτό στο οποίο εστίασε μόνο ήταν η «απαράδεκτη» και «ρατσιστική» συμπεριφορά της ελληνικής αστυνομίας να ελέγχει τα στοιχεία νομιμότητας όσων «απλά φαίνονται» αλλοδαποί.
Κάπου εκεί στο κλείσιμο της εκπομπής, εν είδει επιμυθίου, ο παρουσιαστής χαρακτήρισε την πολυπολιτισμικότητα ως βασικό συστατικό γνώρισμα μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Το ενδιαφέρον αυτό δόγμα θα μπορούσε να γίνει αφετηρία συζητήσεων πάνω στο ζήτημα της πολυπολιτισμικότητας στο πλαίσιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Μερικά σημεία μιας τέτοιας υποθετικής συζήτησης είχα παραθέσει σε ένα κείμενο της εποχής, και θα ήταν ίσως χρήσιμο να τα θυμηθούμε με δεδομένο ότι το φαινόμενο της πολυπολιτισμικότητας όχι μόνο παραμένει επίκαιρο, αλλά σε κάποιες χώρες της Ευρώπης απειλεί τώρα να τινάξει στον αέρα την ίδια την κοινωνική ειρήνη.
Τέσσερα βασικά ζητήματα και ερωτήματα είχαν τεθεί:
1. Η πολυπολιτισμικότητα δεν επιτυγχάνεται με πολιτικές ανοιχτών συνόρων, οι οποίες με μαθηματική βεβαιότητα οδηγούν στο χάος. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, υπήρξαν εξαρχής πολυπολιτισμική χώρα. Η ένταξη, ωστόσο, ενός νέου μέλους στην αμερικανική κοινωνία δεν γίνεται άναρχα και εκβιαστικά, υπό μορφή τετελεσμένου. Η αμερικανική πολυπολιτισμικότητα δεν είναι μία de facto κατάσταση που προκαλείται από αδυναμία του κράτους να ελέγξει την παράνομη μετανάστευση, αλλά μία συνθήκη που υπόκειται σε κανόνες και θέτει προϋποθέσεις, με προεξάρχουσες εκείνες που αφορούν την εθνική ασφάλεια και αυτοσυντήρηση (όσο κι αν κάποιοι όροι είναι ασύμβατοι με το προοδευτικό λεξιλόγιο...).
2. Θα πρέπει εξ ορισμού να καλοδεχθούμε την πολυπολιτισμικότητα; Εξαρτάται... Δεν θα δεχθώ μία πραγματικότητα που μου επιβάλλεται, όταν αυτή έχει ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στη χώρα μου, με κύριο χαρακτηριστικό την κατακόρυφη αύξηση της εγκληματικότητας (συχνά, μάλιστα, στις πιο απάνθρωπες εκδοχές της). Αντίθετα, οφείλουμε να καλοδεχθούμε εκείνους που ήρθαν ή θα έρθουν με πρόθεση να ενταχθούν αρμονικά στην ελληνική κοινωνία και να προσφέρουν στη χώρα, σεβόμενοι απόλυτα τους νόμους και τα έθιμά της και διακείμενοι φιλικά απέναντι στους ανθρώπους της.
3. Υπάρχει η άποψη ότι θα πρέπει να εντάξουμε την πολυπολιτισμικότητα στους ευρύτερους εθνικούς σχεδιασμούς μας. Δεν θα διαφωνήσω καταρχήν. Θα πρέπει, όμως, πρώτα να καθορίσουμε τα όρια αυτής της πολυπολιτισμικότητας στην οποία, πλέον, εκόντες–άκοντες συμμετέχουμε. Πόση «πολυπολιτισμικότητα» αντέχει αυτή η μικρή χώρα που μόλις πριν λίγα χρόνια άρχισε να συνέρχεται από μία οικονομική καταστροφή; Ειδικότερα, ποιες θα είναι οι επιπτώσεις (θετικές ή αρνητικές) στο ασφαλιστικό σύστημα; Ποιες τροποποιήσεις θα υποστεί, αναγκαία, το εκπαιδευτικό σύστημα; Πώς θα αντιμετωπιστεί το στεγαστικό πρόβλημα; Πώς θα διασφαλιστεί η δημόσια τάξη και ο έλεγχος του (μεμονωμένου ή οργανωμένου) εγκλήματος; Πώς θα αντιμετωπιστούν τυχόν ζητήματα θρησκευτικής ή πολιτισμικής δυσανεξίας; Ο κατάλογος ερωτημάτων είναι μόνο ενδεικτικός, και οι απαντήσεις εκκρεμούν...
4. Συνιστά η πολυπολιτισμικότητα τεκμήριο δημοκρατικής δομής μιας κοινωνίας; Δεν είμαι βέβαιος. Κατά μία έννοια, πολυπολιτισμική ήταν και η Σοβιετική Ένωση. Το ίδιο και, π.χ., η αυτοκρατορική Αυστροουγγαρία. Μήπως, όμως, ισχύει το αντίστροφο; Δηλαδή, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι κάθε αληθινά δημοκρατική κοινωνία αποδέχεται (αν όχι και επιδιώκει) την πολυπολιτισμικότητα; Ούτε και αυτό ακούγεται λογικό. Το δημοκρατικό πολίτευμα είναι εσωτερικό θεσμικό ζήτημα που αφορά τους πολίτες μιας χώρας και σε καμία περίπτωση δεν επιβάλλει a priori τη διεύρυνση μιας κοινωνίας με εισαγόμενους φορείς διαφορετικών πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Τώρα, το ότι την ιδέα της πολυπολιτισμικότητας αντιμάχονται οι εκπρόσωποι κάποιων ακραία αντιδημοκρατικών πολιτικών χώρων, δεν καθιστά εξ ορισμού την αποδοχή της ιδέας αυτής αδιαμφισβήτητο κριτήριο δημοκρατικότητας!
Πριν ξεκινήσουμε, λοιπόν, να χτίζουμε την προοδευτική πολυπολιτισμική κοινωνία που ονειρευόμαστε, θα πρέπει πρώτα να έχουμε ξεκαθαρίσει τι ακριβώς είναι αυτό που ζητούμε να δημιουργήσουμε, καθώς και ποιες είναι οι ελάχιστες προϋποθέσεις που ένα τέτοιο μεγαλόπνοο σχέδιο επιβάλλει. Διαφορετικά, η πολυπολιτισμικότητα θα είναι συνθήκη που θα μας επιβληθεί εκ των πραγμάτων ως τετελεσμένο άνευ όρων και ορίων, αντί αποτέλεσμα μίας συντεταγμένης διαδικασίας κάτω από τον απόλυτο έλεγχο της πολιτείας. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι όποιες απόψεις πάνω στο ζήτημα αυτό δεν είναι δίκαιο να συνιστούν κριτήριο δημοκρατικότητας ή, κυρίως, έλλειψής της.
Υπάρχει, όμως, και ένα ζήτημα τόσο λεπτό που ξεφεύγει από τα «ευαίσθητα» φίλτρα των υπερασπιστών της πολυπολιτισμικότητας. Όταν οι τελευταίοι στήνουν εδώλια για καταδίκη της μη-ανοχής στη «διαφορετικότητα», ενώ την ίδια στιγμή αθωώνουν εξ ορισμού τους de facto φιλοξενούμενους για το ίδιο ακριβώς κρίμα, δηλαδή, την μη-αποδοχή των θεμελιωδών πολιτισμικών στοιχείων και των φιλελεύθερων αρχών της κοινωνίας που τους φιλοξενεί, οι «δικαστές» αυτοί θυμίζουν κάποιον που, παρεμβαίνοντας σε έναν καυγά ανάμεσα σε έναν ενήλικο και ένα παιδί, λέει στον πρώτο: «Εσύ φταις. Εκείνο είναι παιδί, δεν νιώθει!»
Ο (με ή χωρίς εισαγωγικά) μετανάστης, δηλαδή, μοιάζει να είναι για τους κοινωνικούς δικαστές κάτι σαν ένα «αθώο παιδί» που δεν αντιλαμβάνεται τις υψηλές ιδέες μίας πολιτισμένης κοινωνίας, πράγμα που δικαιολογείται από το ότι προέρχεται, υποτίθεται, από μία «υπανάπτυκτη» (και άρα κατώτερη) κουλτούρα που δεν είναι σε θέση να κατανοήσει τις εξευγενισμένες αρχές του δικού μας, «ανώτερου» πολιτισμού! Πώς θα μπορούσε κάποιος, λοιπόν, να ζητήσει ευθύνες από ένα «παιδί» για την αδυναμία του να συλλάβει την έννοια της αμοιβαιότητας σε ό,τι αφορά την αποδοχή του διαφορετικού;
Ας με συγχωρήσουν οι – κατά δήλωσή τους – «αντιρατσιστές», όμως αυτή η εκ μέρους τους αλά καρτ αντίληψη της πολυπολιτισμικότητας ως αξιακού συστήματος που άλλους ευνοεί και άλλους καταδικάζει, με τους δεύτερους να αντιπροσωπεύουν ένα «ανώτερο» πολιτισμικό είδος από το οποίο απαιτούνται υψηλότερα ανθρωπιστικά στάνταρ, είναι ξεκάθαρο δείγμα πολιτισμικού ρατσισμού. Και, οι επί του καναπέως καθήμενοι εισαγγελείς καλό θα είναι να το σκέφτονται καλά πριν απαγγείλουν κατηγορίες περί ρατσιστικών φρονημάτων σε όσους δεν επιζητούν τίποτα περισσότερο από ένα αίσθημα ασφάλειας και τη διατήρηση μιας κανονικότητας στη ζωή και τη χώρα τους!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου